Астана. 26 желтоқсан. BM.KZ – Қазақстан-Ресей бірлесіп іске асырып жатқан «Бәйтерек» жобасы аяқталу кезеңіне жақын. Қазіргі уақытта старттық кешенде «Союз-5/Сұңқар» зымыран-тасығышының алғашқы ұшырылуына дайындық аясында сынақ жалғасып жатыр.
Мамандар зымыранның барлық жүйесі мен старттық кешен элементтерінің сенімділігін растау мақсатында кеңейтілген сынақ бағдарламасын орындап жатыр. Бұл «Союз-5/Сұңқар» зымыран-тасығышын әзірлеу кезінде де, старттық кешен инфрақұрылымын құру барысында да бұрын қолданылмаған жаңа инженерлік және технологиялық шешімдердің енгізілуімен байланысты.
Қосымша тексеру барлық жүйенің штаттық және штаттан тыс режимдегі тұрақты жұмысын растауға, ұшу сынақтарын өткізуге барынша дайындықты қамтамасыз етуге, сондай-ақ алғашқы ұшырылымды қауіпсіз әрі сәтті жүзеге асыру үшін оңтайлы жағдай жасауға мүмкіндік береді.
— «Бәйтерек» — Қазкосмос пен Роскосмос арасындағы бірлескен кәсіпорын. Қазіргі уақытта ұшырылымға дайындық бойынша жұмыстардың басым бөлігі аяқталды. Бұл кезеңде технологиялық жүйелердің ғана автономды сынақтары жүргізіліп жатыр, келесі кезеңде кешенді түрде автономды сынақтарды жүргізу жоспарланған.
Зымыранды пайдалануға 40-тан астам техникалық және технологиялық жүйе тартылған. Олардың жекелеген және бірлескен сынақтары өткізіліп жатыр. Зымыран-тасығыш монтаж-сынақ кешеніне жеткізілген соң жүйелер түйістіріліп, олардың өзара үйлесімді жұмысы тексеріледі, — деп атап өтті «Бәйтерек» БК» АҚ басқарма төрағасы Айдын Айымбетов.
Жоба серіктестері алғашқы ұшырылым мерзімдерін түзету туралы шешім қабылдады. Бұл шешім техникалық сипатта және жобаның ұзақ мерзімді сенімділігіне, қауіпсіздігіне және кешенді табысты пайдалануға бағытталғанын көрсетеді.
Қазіргі уақытта барлық жұмыс технологиялық регламенттер мен сапа стандарттарын сақтай отырып, жоспарлы режимде жүргізіліп жатыр.
— Байқоңыр ғарыш айлағында «Союз-5/Сұңқар» зымыранын құрастыру жұмыстары аяқталды. Жерүсті инфрақұрылымы мен зымыран алғашқы ұшырылымға дайын. Серіктестермен бірге борттық жүйелер мен жерүсті жабдықтарына қосымша тексерулер жүргізу туралы шешім қабылдадық. Бұл статистика құрастыру және ұшырылымның сенімділігі мен қауіпсіздігін қосымша растау үшін қажет. Біз ұшырылымды нақты бір күнге белгілеуді мақсат етпейміз. Басты міндет — «Бәйтерек» кешенінен «Союз-5/Сұңқар» зымыранының алғашқы сынақтық ұшырылымын сәтті өткізу, — деді «Роскосмос» бас директорының зымыран жобалары жөніндегі орынбасары Дмитрий Баранов.
Ұшырылымға дайындыққа зымыран-ғарыш технологиялары саласында тәжірибесі бар мамандар мен өндірістік командалар тартылған. Барлық қызметкерлер жаңа техникамен жұмыс істеу үшін оқудан және тәжірибелік тағылымдамадан өтті, старттық кешенге қызмет көрсетуге барлығы дайын.
Монтаж-сынақ кешеніндегі автономды сынақтар аяқталған соң зымыран транспорттық-орнатқыш агрегатқа тиеп-орнатылып, старттық кешенге жеткізіледі, онда тік орнатылады. Содан кейін соңғы тексерулер өткізіліп, олардың қорытындысы бойынша алғашқы ұшырылым күні анықталып, келісілетін болады.
«Бәйтерек» БК» АҚ — 2005 жылы Байқоңыр ғарыш айлағында «Бәйтерек» ғарыштық зымыран кешенін іске асыру үшін құрылған Қазақстан-Ресей бірлескен кәсіпорны. Компания жаңа буын зымыран-тасығыштарын ұшыруға арналған жерүсті инфрақұрылымын құруға, дамытуға және пайдалануға жауапты.
«Союз-5/Сұңқар» — Самарадағы «Прогресс» орталығы әзірлеген зымыран-тасығыш. Ол автоматты ғарыш аппараттарын әртүрлі жердің маңындағы орбиталарға, соның ішінде үдеткіш блоктарды қолдана отырып ұшыруға арналған. Бұл — сатылары тізбектей орналасқан екі сатылы зымыран. Онда ұшу барысында дәлелденген сенімді техникалық шешімдер қолданылған, сондай-ақ экологиялық таза зымыран отыны компоненттерін пайдалану арқылы жоғары экологиялық қауіпсіздікке ие.
Зымыранның артықшылығы — ұшыру құнының төмендігі және пайдалы жүктемені жоғары дәлдікпен орбитаға шығару мүмкіндігі. Старттық кешеннің ерекшелігі — дайындық пен ұшыру операцияларының автоматтандырылған режимде жүзеге асырылуы. Бұл зымыранның старт алаңында болу уақытын қысқартып, белгіленген уақытқа сай ұшырылуына мүмкіндік береді.
2025 жылдың қараша айының басында зымыран-тасығыш кешенді сынақтар жүргізу үшін «Бәйтерек» старттық кешеніндегі монтаж-сынақ корпусына жеткізілді. Сынақтар зымыранның жерүсті инфрақұрылымымен өзара әрекеттесуін, басқару, жанармай құю, қызмет көрсету және қауіпсіздік жүйелерін тексеруді қамтиды.
Жоба Ресеймен бірлесіп жүзеге асырылып отыр.