Соңғы үш жылда елімізге Үндістаннан келетін студенттер саны үш есеге артқан. Бұл қазақстандық жоғары оқу орындарына миллиондаған табыс әкеліп отыр. BM.KZ редакциясы білім беру қызметі экспорты саласындағы жетістіктің қалай жүйелі мәселелерге ұласып жатқанын зерттеп көрді.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәлімдеуінше, 2025 жылдан бастап еліміздегі университеттерде Үндістаннан келген 12 020 студент білім алып жатыр. Олардың басым бөлігі медициналық мамандықтарда оқып жүр. Салыстырмалы түрде айтсақ, 2022 жылы мұндай студенттер саны бар болғаны 3,5 мыңның шамасында еді.
Бүгінде Үндістан – шетелде білім алатын азаматтар саны бойынша әлемдегі көшбасшы ел. Eurasian Research Institute мәліметі бойынша тек 2023 жылдың өзінде шетелде 1,32 млн үндістандық студент оқыған. Олардың шамамен 25 мыңы жыл сайын медицинаны таңдайды.
Пандемиядан кейін және Украинадағы бірқатар жоғары оқу орындарының жабылуына байланысты үндістандық студенттер Қазақстанға білім алуға тұрақты түрде келе бастады.
Неліктен Қазақстанды таңдайды?
Олардың Қазақстанды таңдау себебі де белгілі. Елдің жетекші университеттері – Асфендияров атындағы ҚазҰМУ, Қарағанды медицина университеті, Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы және тағы басқалары ағылшын тіліндегі оқу бағдарламаларын ұсынады.
Бұл Үндістанның Ұлттық медициналық кеңесінің (NMC) талаптарына сай келеді. Аталған кеңес Қазақстанның бірқатар университеттерін ресми түрде танылған шетелдік жоғары оқу орындарының тізіміне енгізген (nmc.org.in).
Маңызды факторлардың бірі – оқу құнының қолжетімділігі. Орта есеппен Қазақстандағы медициналық университетте шетелдік студент бір жылда шамамен 3 млн теңге (6 000 $) төлейді. Бұл Шығыс Еуропадағы оқу бағасынан екі есе арзан, ал АҚШ-пен салыстырғанда ондаған есе төмен. АҚШ-та медициналық білім алу құны 250 $ мыңнан асады.
Салыстыру үшін қосымша ақпарат:
- Қырғызстанда оқу құны шамамен 4 000 $,
- Өзбекстанда 4 500 $,
- Ресейде 3 900 $-ға дейін,
- Еуропа елдерінде 3 000-7 000 € аралығында.
Дипломдардың халықаралық деңгейде мойындалуы да маңызды фактор болып отыр. Қазақстандық медициналық бағдарламалар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) бастамасымен құрылған Дүниежүзілік медициналық мектептер тізіміне (World Directory of Medical Schools, wdoms.org) енген.
Бұл тізімге ену қазақстандық түлектерге Үндістандағы FMGE емтиханын тапсыруға мүмкіндік береді.
FMGE (Foreign Medical Graduate Examination) – шетелде білім алған үндістандық түлектер үшін міндетті ұлттық емтихан. Оны тапсырып, сәтті өткен жағдайда ғана Үндістанда дәрігерлік лицензия алуға болады. Бұл емтиханды Үндістанның Ұлттық емтихан комиссиясы жылына екі рет өткізеді.
Қазақстанды таңдаудың тағы бір себебі – тұрмысқа жайлы жағдай мен қауіпсіздік деңгейі. Мұнда визасыз режим бар, тұрғын үй мен өмір сүру шығындары қолжетімді: айына орта есеппен 200-300 $ шамасында. Сонымен қатар елдегі саяси тұрақтылық пен қауіпсіз орта шетелдік жастар үшін үлкен артықшылық саналады.
Университеттер қанша табыс табады?
BM.KZ редакциясы Оқу-ағарту министрлігінің мәліметтері мен орташа оқу ақысы негізінде жүргізген есеп бойынша елдегі университеттер жыл сайын үндістандық студенттер арқасында шамамен 70 млн доллар табыс табады. Бұл тек оқу ақысы ғана. Оған жатақхана, тамақ және көлік шығындары кірмейді.
Орта есеппен әрбір шетелдік студент Қазақстанда жылына 8-9 мың доллар жұмсайды. Бұл ішкі нарықтағы сұранысты арттырып, валюталық кірісті тұрақты түрде қамтамасыз ететін маңызды фактор. Осылайша медициналық білім беру саласы тек гуманитарлық бағыт емес, ел экономикасының нақты экспорттық тармағына айналып отыр.
Әлсіз тұстар
Студенттер саны мен университеттердің табысы артқан сайын жүйенің осал жақтары да айқындала бастады. Шетелдік студенттердің легі экономиканың елеулі бөлігіне айналған кезде білім сапасымен қатар олардың әлеуметтік бейімделу деңгейіне де мән беру маңызды. Яғни, «Шетелдік жастар өздерін Қазақстанда қауіпсіз сезіне ме, жаңа ортаны жатырқамай ма?» деген сұрақ өзекті болып отыр.
Объективті түрде алғанда Қазақстан бұл қарқынды өсімге әзірге ілесе алмай келеді. Қазір ағылшын тілін еркін меңгерген оқытушылар, медицина мамандары мен кураторлар жетіспейді. Тілдік және тұрмыстық кедергілердің салдарынан көптеген үндістандық студенттер күнделікті өмірдің инфрақұрылымынан шеттеп қалып, өзара тұйық қауымдастықтар құруға мәжбүр. Оларда беймәлім ортаға бейімделудің басқа амалы жоқ.
Егер бұл олқылықтар дер кезінде жойылмаса, Қазақстан тек табысынан емес, беделінен де айырылуы мүмкін. Өйткені әрбір шетелдік студент – бұл жай ғана статистика емес, елімізге өз уақыты мен қаражатын арнап, сенім білдірген адам. Мұндай жастарды тек оқыту жеткіліксіз – оларды қорғау, бағыттау, қолдау қажет.
Қазақстан үшін осындай шетелдік студенттер – «алтын антилопа». Яғни, болашақта елге білім, бедел және тұрақты инвестиция ағымын әкелетін ерекше құндылық болмақ.
Диана Ыдырыс,
BM.KZ