Қазақстан Президентінің көмекшісі – Баспасөз хатшысы Руслан Желдібайдың хабарлауынша, Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жапонияға ресми сапары барысында жалпы құны 3,7 млрд АҚШ долларынан асатын 40-тан астам коммерциялық келісімге қол қою жоспарланып отыр. Мәлімделген негізгі бағыттар қатарында энергетика, жаңартылатын энергия көздері, цифрландыру, көлік және тау-кен өнеркәсібі бар.
Сапар аясында мемлекет басшысы Sumitomo, Mitsui, Komatsu және Hitachi Construction Machinery сынды ірі жапон корпорацияларының басшыларымен кездесті. Ақорда таратқан ақпаратқа сәйкес, келіссөздер барысында атом өнеркәсібі, логистика, машина жасау, геологиялық барлау, сондай-ақ өндірісті жергіліктендіру және кадр даярлау мәселелері талқыланды. Бірқатар бастамалар әлі пысықтау кезеңінде, олардың ішінде «Қазатомөнеркәсіппен» бірлескен ядролық медицина саласындағы жобалар мен Астанада өндірістік және сервистік хабтар құру жоспарлары бар.
Сонымен қатар, сарапшылардың айтуынша, жарияланған сомалар мен құжаттар саны барлық жобаның автоматты түрде іске асатынын білдірмейді.
BM.KZ тілшісіне берген сұхбатында белгілі экономист Ануар Нұртазин аталған оқиғаларға қатысты өз сараптамалық пікірін ұсынды.
«Нұртазиннің айтуынша, мұндай келісімдер әдетте жалпы бағытты белгілеу үшін жасалады. Яғни олар нақты жобаларды бірден іске асыруды емес, тараптардың бірге жұмыс істеуге дайын екенін көрсетеді. Алдымен қалай жұмыс істейтініміздің жалпы жоспары анықталады, содан кейін ғана нақты жобаларға көшеміз. Жалпылама келісімдерден кейін жобалық сүзгі іске қосылады: пилоттық шешімдер, техникалық-экономикалық есептер дайындалады, қаржыландыру көздері қарастырылады, тәуекелдерді бөлу және азайту. Тек осы кезеңдерден кейін ғана практикалық іске асыру туралы айтуға болады», — дейді Нұртазин.
Экономистің айтуынша, тәжірибеде мұндай келісімдердің біраз бөлігі кейінірек жүзеге асады немесе ниет деңгейінде қалып қояды.
«Бұған әсер ететін көптеген фактор бар — қаржылық конъюнктурадан бастап валюталық тәуекелдерге, геосаясат пен сауда теңгерімсіздіктеріне дейін. Ең күрделі кезең — қаржыландыру мәселесі және тәуекелді кім өз мойнына алатыны. Дәл осы сәтте көбіне қиындықтар туындайды. Ал оған дейін бәрі әдемі әрі жүзеге асатындай көрінеді», — деп атап өтті ол.
Ынтымақтастықтың нақты бағыттарына тоқталған Нұртазин, іске асу көкжиегі ең қысқа салалар — цифрлық жобалар екенін айтады.
«Жаңартылатын энергетика да үлкен қызығушылық тудырады. Қазақстан үшін “жасыл” имидж қалыптастыру маңызды, ал Жапония өз технологияларын ілгерілетуге мүдделі.
Көлік пен логистика — әлдеқайда күрделі бағыт. Мұнда география шешуші рөл атқарады: Қазақстан Шығыс пен Батыстың, Қытай, Каспий өңірі мен Орталық Азияның ортасында орналасқан. Бұл белгілі бір шектеулерге тіреліп, күрделі шешімдерді талап етеді.
Ал дәстүрлі энергетика мен тау-кен саласы — әрқашан ұзақ мерзімді жобалар. Олар қиын, үлкен қаражат пен шыдамдылықты қажет етеді. Олардың тиімділігін қазіргі көрсеткіштермен емес, бірнеше жылдан кейін бағалаған дұрыс. Себебі дәл сол кезде нақты жобаларды жүзеге асырудың алғашқы негізі қаланғанын айтуға болады», — деді экономист.
Сондай-ақ ол жапон тарапының жұмыс стиліне ерекше назар аударды.
«Жапония нақты есепсіз бірде-бір жобаға кірмейді және нақты инвестиция салмас бұрын бәрін бірнеше рет тексереді. Жапон бизнесі үшін Toyota Motor Corporation-ның (Toyota және Lexus брендтері) елде болуы да маңызды көрсеткіш саналады. Алдымен — дипломатиялық оптимизм, одан кейін — қатаң экономикалық реализм. Дәл осы екі кезеңнің тоғысында келісімдердің тағдыры шешіледі», — деді Нұртазин.
Жапон БАҚ-тары бұл сапарды ұстамды және қысқа түрде жариялады, бұл елдің дипломатиядағы дәстүріне сәйкес келеді. Jiji Press пен Nippon.com сияқты ірі басылымдар ең алдымен «Орталық Азия + Жапония» форматындағы алғашқы саммиттің ресми жағына назар аударды.
Саммитке Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстан басшылары қатысты. 2004 жылы Токио тарапынан сыртқы істер министрлері деңгейінде басталған бастама алғаш рет мемлекеттер мен үкімет басшылары деңгейіне көтерілді.
Жапон тарапының мәлімдемелері мен Jiji Press ақпараттарына қарағанда, саммиттің басты мақсаты — жаһандық жеткізу жолдары қайта құрылып, ресурстар үшін бәсеке күшейіп жатқан кезде өңірмен ұзақ мерзімді байланысты қалыптастыру болды. Жапония өз дәстүрлі бағыттарынан тыс экономикалық және логистикалық байланыстарды әртараптандыруға тырысып отыр.
Күн тәртібінде орнықты логистикалық тізбектер, Каспий теңізі арқылы өтетін көлік дәліздері, цифрлық шешімдер және өңірлік тұрақтылық мәселелері көтерілді.
Қазақстан үшін бұл саммит Жапониямен байланысын Орталық Азияның жалпы контекстінде дамытуға мүмкіндік береді. Яғни екіжақты жобалар тек Қазақстанмен шектелмей, бүкіл өңірді қамтитын ауқымды жоспардың бөлігі ретінде қарастырылады.
Жапония өз сыртқы саясатында белсенді болуда, себебі елде экономикалық өсу баяу, жұмыс күші жетіспейді және ресурстарға тәуелділік жоғары. Сондықтан Токио экономикалық тұрақтылыққа әсер ететін өңірлермен ұзақ мерзімді сенімді байланыстар орнатуға мәжбүр.
Диана Ыдырыс,
BM.KZ