Мәжілісте көптің көкейіндегі мәселе қозғалды. Депутат Мархабат Жайымбетов такси нарығындағы шетелдік агрегаторлардың үстемдігін сөз етті. Оның айтуынша, бұл – тек баға саясатына емес, елдің цифрлық қауіпсіздігіне де тікелей әсер ететін жайт.
– Шетелдік платформалар өз мүмкіндіктерін тиімді пайдаланып, нарықты жаулап алды. Ал отандық цифрлық сервистерге қолдау аз. Ресурстары жеткіліксіз. Бәсеке жоқ жерде сапа да, баға да реттелмейді. Қазір халық мереке күндері, ауа райы құбылғанда тарифтің шарықтап кететінін жиі айтып жүр, – деді депутат.
Баға қашан тұрақталады?
Сала маманы, автосарапшы Алексей Алексеев бұл мәселеге нақты түсінік берді. Оның айтуынша, такси қызметіндегі комиссия екі бөлек алынады: бірі агрегатордан, екіншісі автопарктен жүргізушіге жүктеледі. Нәтижесінде жолаушы төлеген соманың 15-18 пайызына дейінгі бөлігі делдалдарға кетеді.
– Егер комиссия мөлшері 10 пайыз шегінде болса, бұл жүргізушіге де, тұтынушыға да тиімді болар еді. Қазір ең үлкен салмақ жүргізушінің иығында. Олар көлікке қызмет көрсетіп, бензинге ақша шығындап отыр. Комиссия азайса, тариф те тұрақтанар еді, – дейді сарапшы.
Отандық бәсекелес керек
Такси саласындағы ең өзекті мәселе – ішкі нарықта шынайы бәсекенің жоқтығы. Бұл жайлы Алексеев те, депутаттар да бір ауыздан айтып отыр. Ірі шетелдік платформалар бағаны қалағанынша қоя алады. Ал балама болар отандық қосымшалар жоқтың қасы.
– Егер нарықта бірнеше ірі ойыншы пайда болса, бұл жолаушылар үшін тиімді. Қызмет сапасы мен тарифтер де сол кезде тұрақталар еді. Қазір қалада жаңбыр жауса, такси табу қиындайды, баға күрт өседі. Себебі көлік жетіспейді, сұраныс артады, – дейді Алексеев.
Халық не дейді?
Астана қаласының тұрғыны Қымбат Оралбаева такси құнының құбылмалылығынан әбден қажығанын айтады.
– Тариф 1200-2000 теңгенің айналасында. Бірақ ауа райы бұзылса, одан да асып кетеді. Күн ыстық болса да, жаңбыр жауса да баға өседі. Жұмысқа бару үшін он күн бойы таксиге мінсең, 15 мың теңгеге дейін ақша кетеді. Бұл қалтаға үлкен салмақ, – дейді ол.
Мемлекет араласа ма?
Көлік министрі Марат Қарабаевтың айтуынша, такси бағасын нарық реттейді. Бұл сала мемлекет тарапынан бақылауға алынбайды. Алайда депутаттар нарықтың ашықтығына сенбейді. Олар агрегаторлардың комиссия мөлшерін 3-5 пайызға дейін шектеуді ұсынуда.
Қазірше бұл бағытта нақты өзгеріс байқалмайды. Дегенмен Мәжілісте көтерілген мәселе қоғамдық резонанс туғызды. Отандық IT саласын дамыту – такси нарығындағы тәуелділіктен арылудың бірден-бір жолы екенін уақыттың өзі көрсетіп отыр.