Қазақстанның Еңбек кодексіне сәйкес, жұмыс беруші жалақыны уақытында төлемесе, әр кешіккен күн үшін қызметкерге қосымша өтемақы төлеуге міндетті.
Заңгерлердің айтуынша, өсімпұл Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесіне сәйкес есептеледі. Қазір оның деңгейі – 16,5%, ал күн сайынғы есеп шамамен 0,06% құрайды
«Еңбек кодексінің 113-бабының 3-тармағына сәйкес жұмыс беруші жалақыны толық көлемде және еңбек, ұжымдық шарттарда белгіленген мерзімдерде төлемеген кезде жұмыс беруші қызметкерге берешекті және төлемді кешіктірген кезең үшін өсімпұл төлейді. Өсімпұл мөлшері еңбекақы төлеу жөніндегі міндеттемелерді орындау күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 1,25 еселенген базалық мөлшерлемесін негізге алына отырып есептеледі және төлемдер жүргізілуге тиіс келесі күннен бастап төлем күніне дейін әрбір мерзімі өткен күнтізбелік күн үшін есепке жазылады», – дейді заңгер Сайкен Айсин.
Қолданыстағы заң бойынша жұмыс істеген айдың еңбекақысы келесі айдың 10-ына дейін берілуі керек. Одан асқан жағдайда әр күн үшін пайыздық үстемақы қаралғанын айтады адвокат.
«Мысалы, шілде айының жалақысы 20 тамызда берілсе, оған қоса 10 күндік өсімпұл берілуге тиіс. Әрбір кешіктірілген күн үшін жалақының қанша пайызын төлеу керектігін анықтау үшін базалық мөлшерлемені (16,5%) 1,25-ке көбейтеміз және 365-ке бөлеміз (бір жылдағы күнтізбелік күндер саны) күніне 0,06% шығады», – дейді ол.
Толықтырып айтар болсақ, 1 тұрғын 200 мың теңге айлық алады делік. Жалақысы кешіккен жағдайда өсімпұл күніне 120 теңге болып есептеледі. Оны есептеу үшін 200 000 теңгені 0,06%-ке көбейткенде 120 теңге шығады. Сәйкесінше, мерзімі өткен 10 күн үшін өсімпұл 1 200 теңгені құрауы мүмкін.
Ал елімізде жыл басынан бері 3,5 мыңнан астам жұмысшы маңдай тер ақшасын ала алмай қалған. Еңбек инспекциясының араласуымен 239 кәсіпорын қызметкерлеріне 1,4 млрд теңге қарыз екені анықталған. Мекемелерге құзырлы орган тарапынан шара қолданылып, қазір оның 1,1 млрд-ы өндірілген.
«Жалақы бойынша берешегі және еңбек құқығының бұзылуы анықталған кәсіпорындардың басшыларына орындауға міндетті 2 287 ұйғарым берілді және 277 млн теңгеден астам сомаға айыппұл салынды. Қабылданған шаралардың, оның ішінде жалақы бойынша берешекті өтеудің қатаң кестелері мен мерзімдерін белгілеудің нәтижесінде 3,4 мыңнан астам жұмысшының құқықтары қорғалды. Оларға 1,1 млрд теңге төленді», – делінген Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметі берген хабарламада.
Бұдан бөлек, еңбек заңнамасының сақталуына қатысты еңбек инспекторлары 3 514 тексеру жүргізген. Жауаптылар мәліметінше, соның нәтижесінде 4 132 бұзушылықты анықтап, шара қолданды. Құқығы тапталғандар саны 25 мыңнан асқан.