Қазақстанның ең ірі әуе компаниясында басшылық ауысты. BM.KZ корреспонденті соның айналасындағы өзгерістерге үңіліп, Air Astana-ны алда не күтіп тұрғанын талдап көрді.
Air Astana-ны 20 жыл бойы басқарған Питер Фостер өз қызметінен кететінін мәлімдеді. 8 қазанда директорлар кеңесі оның өкілеттігі 2026 жылдың наурыз айында тоқтайтынын хабарлады. Бірақ ол компанияда аға кеңесші ретінде жұмысын жалғастырады.
Оның орнына қазіргі қаржы директоры — Ибрагим Джанлыель (2003 жылдан бері компанияда еңбек етіп келеді) тағайындалмақ.
Air Astana-ның «өсу мен құлдырау» кезеңдері
Питер Фостер 2005 жылы Air Astana-ның тізгінін ұстады. Оның басшылығымен компания бірнеше дағдарыстан, пандемиядан өтті және аймақтық тасымалдаушыдан халықаралық деңгейге өсті.
2024 жылдың ақпанында Air Astana акцияларын алғаш рет биржаға шығарып (IPO), Лондон, Астана және Алматы қор биржаларында сата бастады. Осы арқылы шамамен 300 млн доллар инвестиция тартып, халықаралық есеп стандарттарына сай ашық компанияға айналды.
2025 жылдың екінші тоқсанында компанияның таза пайдасы 10,7 млн долларды құрап, табысы 12%-ға өсіп, 658 млн долларға жетті. Сол кезеңде Air Astana 20 жаңа бағыт ашып, Еуропа, Азия және Орталық Азиядағы рейстер санын көбейтті.
Қазіргі басты мәселе — Pratt & Whitney қозғалтқыштары. Airbus A320neo ұшақтарына орнатылған бұл қозғалтқыштарда өндірістік ақау анықталғандықтан, бірнеше ұшақ уақытша тоқтап тұр. Компанияның мәліметінше, барлық қозғалтқышты ауыстыруға бір жарым жыл уақыт кетеді. Бұл жағдай ұшақ санын азайтып, жаңа бағыттар ашу жоспарын тежеп отыр.
2025 жылдың қыркүйегінде Air Astana мен Астана халықаралық қаржы орталығының (AIFC) ЭКСПАТ-орталығы шетелдік инвесторлар мен мамандарға арналған адалдық (loyalty) бағдарламасын дамыту жөнінде меморандумға қол қойды.
Компания құрамындағы арзан әуе тасымалдаушы — FlyArystan 2019 жылы құрылған. Қазір ол Қазақстандағы ішкі рейстердің 40%-дан астамын орындайды. Әрине, кешігулер мен сервиске қатысты шағымдар да бар, бірақ FlyArystan ел ішінде ең көп жолаушы таситын компания болып отыр.
Aviation Week басылымының дерегінше, Air Astana Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік рейстерді дамытып жатыр. Яғни, Еуропадан Азияға ұшатын жолаушылар Астана немесе Алматы арқылы өтеді. Бұл — компанияның Стамбул мен Доха сияқты ірі әуе тораптарымен халықаралық жолаушылар ағыны үшін бәсекелесуінің бір жолы.
Жаңа басшы туралы не білеміз?
Түркия азаматы Ибрагим Джанлыель Air Astana-да 2003 жылдан бері жұмыс істейді. Бұған дейін ол коммерциялық және қаржы директоры қызметін атқарып, компанияның IPO-ға шығуына және инвесторлармен байланысына жауапты болған.
Енді оған флоттағы шектеулер мен техникалық қиындықтарға қарамастан, компанияның табыстылығын сақтап, ұшақ паркін жаңарту, премиум және бюджеттік бағыттардың арасындағы тепе-теңдікті табу міндеті жүктеліп отыр.
Фостер кезіндегі Air Astana-ға қатысты ең даулы оқиғалар
Компания талай мәрте қоғам назарында болды.
2018 жылы Лиссабон маңында Embraer E190 ұшағы тростарының шатасып орнатылуы кесірінен басқарудан шығып кете жаздаған. Экипаж жағдайды бақылауға алып, ұшақты сәтті қондырған. Тергеу нәтижесінде техникалық қызмет көрсету кезінде бірқатар ереже бұзылғаны анықталған.
2021 жылы Air Astana Embraer SA компаниясына қарсы сотқа жүгінді. Себебі жеткізілген E190-E2 ұшақтарында ұшу қауіпсіздігіне әсер ететін құрылымдық ақаулар болған.
2023 жылы Қазақстанның бәсекелестікті қорғау органы Air Astana-ны нарықтағы үстем жағдайын теріс пайдаланды және билет бағасын негізсіз көтерді деп айыптады.
2024 жылы Мәжіліс депутаты Еділ Жаңбыршин әуе компаниясын қызмет көрсету кезінде, жолаушылармен тілдескенде қазақ тілін сирек қолданады деп ашық сынға алды.
Қорытынды орнына
2025 жылдың күзінде Air Astana әлі де Қазақстандағы ең ірі әуе компаниясы болып қалып отыр. Сондай-ақ, ол аймақтағы санаулы ашық компаниялардың бірі.
Акциялары шамамен 800 теңге көлемінде саудаланып келеді. Бұдан компанияның нарықтағы орнықтылғы мен инвесторлар қызығушылығының тұрақтылығын көреміз.
Питер Фостердің жиырма жылдық басқару кезеңі мәресіне жетті. Осы уақыт ішінде компания жекеменшікке өтіп, халықаралық нарыққа шықты және әуе бағыттарының ауқымын кеңейтті.
Енді тізгінді қолға алатын Ибрагим Джанлыельге үлкен жауапкершілік жүктеледі: ол шектеулі әуе флоты жағдайында компанияның қаржылық тұрақтылығын сақтап, техникалық тәуекелдерді еңсеріп, компанияның беделіне нұқсан келтірмей, халықаралық жолаушылар ағыны үшін бәсекелестікті жалғастыруға тиіс.
Диана Ыдырыс
BM.KZ