Астана. 27 қаңтар. BM.KZ – 2026 жылдың қаңтарында қазақстандықтар әлеуметтік желілерде бағаның күрт қымбаттағанын айтып, жаппай шағымдануда. Олар азық-түлік, коммуналдық төлемдер, байланыс пен күнделікті қызметтердің бәрі дерлік қымбаттап кеткенін жазады.
Кейбір адамдар бұрын үнемі алып жүрген тауарлар мен төлеп жүрген қызметтердің бағасы екі есеге жуық өскенін айтуда. Осы тұста Bloomberg Қазақстанның Ұлттық банкі инфляция баяуласа да, базалық мөлшерлемені рекордтық жоғары деңгейде ұстап отырғанын жазады. Инфляция төмендеп жатса, неге күнделікті өмір қымбаттап барады — осы сұраққа BM.KZ тілшісі жауап іздеп көрді.
Адамдар не байқады: чектер мен түбіртектердегі қымбатшылық
Қаңтар айында әлеуметтік желілерде ұқсас жазбалар көбейді. Қазақстандықтар дүкеннен алған чектерін, коммуналдық төлем қағаздарын және тарифтердің скриншоттарын салып, оларды 2025 жылдың соңындағы бағалармен салыстыруда.
Көбіне шағымдар күнделікті ең қажет азық-түліктерге қатысты. Адамдар нан, ет, сүт өнімдері мен көкөністердің айтарлықтай қымбаттағанын айтып отыр. Кейбір тауарлар бойынша баға бұрынғымен салыстырғанда екі есеге жуық өскен.
Ресми статистика да жалпы қымбатшылықты растайды, бірақ өсім соншалықты күрт емес деп көрсетеді. 2025 жылы Қазақстанда азық-түлік орта есеппен 13,5%-ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 11%-дан астам, ал ақылы қызметтер шамамен 12%-ға қымбаттаған. Бұл — халық күн сайын ең көп ақша жұмсайтын негізгі санаттар.
Ең көп наразылық коммуналдық төлемдерге байланысты. Қыста жылу мен электр энергиясына келген шоттар көптеген адамдар үшін күткеннен әлдеқайда жоғары болды. Бұл тарифтердің өсуімен қатар, суық маусымда тұтынудың артуына да байланысты. Сонымен қатар байланыс пен цифрлық қызметтердің қымбаттағаны айтылуда: тарифтер өскенімен, қызмет көлемі өзгермеген.
Ұлттық банктің түсіндірмесі: «Бағалардың өсімі біркелкі емес»
Ұлттық банк халықтың наразылығын бағаның әртүрлі қарқынмен өсуімен түсіндіреді. Банк басшысы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, тұтыну бағалары индексіне жүздеген тауар мен қызмет кіреді, ал олардың қымбаттау деңгейі бірдей емес.
Оның сөзінше, кейбір тауарлар жалпы инфляциядан да жылдам қымбаттайды, ал кейбірі инфляция деңгейінде немесе одан баяу өседі. 2025 жылдың қорытындысы бойынша инфляция 12,3% болды, бұл әлі де жоғары көрсеткіш.
Бағаның өсуіне бірнеше себеп қатар әсер етеді: өнімнің өзіндік құнының артуы, импортқа тәуелділік, тасымал шығындары және кейбір нарықтардағы бәсекенің әлсіздігі. Сондықтан табысының көп бөлігін азық-түлікке, коммуналдық қызметтерге және күнделікті қажетті сервистерге жұмсайтын отбасылар қымбатшылықты орташа көрсеткіштерге қарағанда әлдеқайда қатты сезінеді.
Bloomberg не дейді және неге мөлшерлеме төмендемей отыр?
Bloomberg дерегінше, Қазақстанның Ұлттық банкі инфляцияның баяулай бастағанына қарамастан, базалық мөлшерлемені әлі де өте жоғары деңгейде ұстап отыр. Реттеуші инфляция толық бақылауға алынған жоқ деп санайды және мөлшерлемені ерте төмендету бағаның қайтадан шапшаң өсуіне әкелуі мүмкін деп қауіптенеді.
Бұл шешім қарапайым адамдарға жанама түрде әсер етеді. Жоғары мөлшерлеме бизнес үшін несиені қымбаттатады, соның салдарынан компаниялардың шығындары артады. Кәсіпорындар бұл шығындарды тауарлар мен қызметтердің бағасына қосады. Соның нәтижесінде инфляцияны тежеуге бағытталған қатаң саясат күнделікті өмірде қымбатшылық сезімін азайтпай, керісінше сақтап отыр.
Алда не күтеміз?
Бағалардың жақын арада арзандайтынын күту қиын. Инфляцияның баяулауы бағаның өсу қарқыны төмендейді дегенді білдіреді, бірақ бағалар кері кетпейді. Жылдың басында қымбатшылық әсіресе қатты сезіледі: тарифтер жаңарады, қыстық коммуналдық төлемдер келеді, ал табыс көбіне шығынға ілесе алмайды.
Қазақстан экономикасы қазір қымбат, бірақ салыстырмалы түрде тұрақты кезеңге өтіп жатыр. Яғни күрделі дағдарыс жоқ, бірақ халықтың қалтасына тез жеңілдік әкелетін өзгерістер де күтілмейді. Ұлттық банк қатаң ақша-несие саясатын сақтап отырған жағдайда, адамдарды алаңдататын басты сұрақ «баға неге өсіп жатыр?» емес, «қымбатшылық қашан күнделікті өмірді соншалықты қиындатпайды?» болып қала береді.
Диана Ыдырыс,
BM.K