29 қыркүйекте Қазақстан алғашқы Alem Crypto Fund цифрлық валюта қорын іске қосты. Қор Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің бастамасымен құрылып, Qazaqstan Venture Group басқаруына берілді және Астана халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) экожүйесінде тіркелді.
Қордың басты мақсаты – цифрлық активтерге ұзақмерзімді инвестиция салып, қаржы резервін қалыптастыру. Министрліктің түсіндіруіне қарағанда, болашақта Alem Crypto Fund мемлекеттік жинақтарды басқаруға арналған құралға айналып, еліміздің қаржылық болашағын тиімді басқару мүмкіндігін кеңейте алады.
Серіктес таңдауда неге конкурс жүрмейді?
Айта кетерлігі, қор жұмысы басталмай жатып Binance Kazakhstan криптобиржасы оның стратегиялық серіктесі болып шыға келді. Ол әлемдік цифрлық актив экожүйесі саласындағы компаниялардың бірі – жаһандық Binance криптобиржасының құрылымына кіретін, жергілікті лицензияланған компания.
Осыған байланысты Baimedia.kz салалы министрлікке қор жұмысына қатысты бірнеше сұрақ жолдады. Мәселен, бастапқыда мұндай қор құру тек тәркіленген цифрлық активтер есебінен толықтырылады деп жоспарланған сияқты еді. Ондай жоспар бар ма? Неге серіктес ретінде тап Binance Kazakhstan таңдалды? Оған өзге биржалар арасында конкурс жүрді ме? Біздің елде арнайы қор құруға қатысты жағымсыз жайттар баршылық. Мәселен, МӘМС-ке қатысты қазір билікте де, парламентте де, қоғамда да көп сын айтылып жүр. Сол сияқты келеңсіз жағдайға ұшырамай ма? Осы цифрлық активтер қорын басқаратын шенеуніктер олқылықтарға жол берсе, оларға қандай жауапкершілік қарастырылған?
Алайда жоба авторы бұл сұрақтың барлығын жауапсыз қалдырып, тек осыған дейін жариялаған жоғарыдағы ақпаратпен ғана шектелді.
«Мемлекет қаражатын жұмсау – жөнсіз әрекет»
Есесіне, бұл мәселеге қатысты Мәжіліс депутаты Олжас Құсбеков пікір білдірді. Оның сөзінше, криптоактивтерді сақтайтын қор Үкіметте не Ұлттық банкте болғаны дұрыс. Себебі, әлем өзгеріп жатыр, криптоактивтерге сұраныс артып барады. Олардың ештеңемен қамтамасыз етілмегені түсінікті, сондықтан тәуекелі де көп.
«Бірақ көптеген компанияның тәуекелі көп бағалы қағаздарын да ұстап отырмыз, оларға әлде де ақша салып жатырмыз. Тәуекелге барған сайын табыс та арта түседі. Бұл қазіргі тенденция. Біз де осы жолмен жүруіміз керек. Оның үстіне, бізде Alen AI жұмыс істей бастады, демек, заң тұрғысынан да реттеліп отырады. Онда криптоактивтер алмасып, сауда, қызмет көрсету жүріп жатса, оның бәрі бір жерде шоғырлану керек. Сол үшін де осы қор керек», – дейді ол.
Дегенмен, әуелде ол қор заңсыз нарықтан тәркіленген криптоактивтермен толтырылады деген пайым болған еді. Бірақ, оның орнына мемлекет бюджетінің қаражаты жұмсалып, сол қаражатқа криптоактив сатып алынып жатыр. Депутаттың ойынша, бұл жөнсіз әрекет. Өйткені, мемлекет қаражатын жұмсаудың орнына керісінше, ол пайда табуы керек.
«Жалпы кез келген бастама немесе идея мемлекет бюджетінен нәр алып отыру керек деген үлкен проблема бар. Олай болмау керек. Оның үстіне, жасанды интеллект, криптоактив сияқты прогрессивті дүниелер әлемдік нарықтан керегін алып, инвестиция тартып, өзі-ақ пайда таба беретіндей етіп істеген дұрыс. Ол үшін бар болғаны лайықты жағдай жасап, арзан электр энергиясын беріп, салықты жеңілдетіп, жылдам интернетпен қамтып, осының бәрін өзімізде айналдырып отыруға болады», – дейді Олжас Құсбеков.
Мәселен, оның пікірінше, (криптоактив) өндіріп, өз нарығымызда саудалап, одан комиссия алып, сосын оны дербес не кастодиалды әмиянда сақтап, одан соң нарықтық бағасын анықтап, әрі қарай үстемеақысымен қайта сатып, осының бәрінен ақша табуға болады.
«Нәтижесінде осы қор да, Alen AI да бюджет қаражатынсыз-ақ жұмыс істей алатын еді. Екінші жағынан соның салығынан бюджетті керісінше толтырып отырар едік. Оның орнына мемлекет ақшасын жұмсап отырмыз. Бұл шаруаға жауапты адамдар осылай шешті. Негізі басқаша жасауға болар еді», – деп есептейді.
Ербол Тұрымбет,
BM.KZ