Астана. 14 қараша. BM.KZ – 1893 жылы Астанада абсолютті ең төмен температура тіркелген – минус 51,6 градус.
«Астана жақсы ма, әлде Алматы ма?» деген бітпейтін сұрақ биылғы күзде қазақтілді әлеуметтік желіде қайта қызды. Бұған себеп – қазан айының қалыптан тыс жылы және құрғақ өтуі. Фейсбук пен тредс қолданушыларының пікірі тоғысты. Олардың ойынша, енді Астананың климаты бұрынғыдай қаланың үлкен кемшілігі емес.
Зумерлер дәуірінде қарашада плюс температурасын көру – «базалық миниумға» айналды. Бір кездері климатологтар жиі айтатын «Астана – Улан-Батордан кейінгі әлемдегі ең суық екінші астана» деген тұжырым қазір өзектілігін жоғалтып жатыр. «Қазгидромет» мамандары BM.KZ тілшісіне соңғы он жылда Астанада тұрақты жылыну үрдісі байқалып отырғанын айтты.
«2023 жылы орташа жылдық температура +6,2 °C болды, ал 2024 жылы +4,9 °C-ты құрады. 2024 жылғы көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда төмен болғанымен, екі мән де 1961–1990 жылдардағы климат нормасынан жоғары. Бұл климаттың жылыну үрдісі жалғасып жатқанын көрсетеді», – деді «Қазгидромет» өкілдері.
Елордалық ең көне «Нұр-Сұлтан» метеостанциясы мамандарының айтуынша, Астанада қыстау жыл бұрынғыдан ыңғайлы бола түсті. Олардың сөзіне сенбеуге негіз жоқ: бұл жерде ауа райы үздіксіз 100 жылдан астам уақыт бойы бақыланып келеді. BM.KZ тілшісі метеостанцияға барып, ауа райы болжамының қайда және қалай жасалатынын көріп қайтты.
Ғимарат – жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. 1916 жылы салынған нысан осы күнге дейін бастапқы қызметі бойынша жұмыс істейді.
Қызыл кірпішті қаптамасы ғасыр бұрын қандай болса, сол қалпында сақталған. Бір ғасыр ішінде ғимараттың шатыры мен ішкі құрылымы ғана өзгерген. Қазір мұнда мектеп оқушылары мен университет студенттеріне арналған экскурсиялар жиі өткізіледі.
Метеостанцияда тәулігіне сегіз рет ауа температурасы, ылғалдылық, атмосфералық қысым, бұлттылық, көріну қашықтығы, жел бағыты, жауын-шашын және топырақ бетінің температурасы сияқты негізгі көрсеткіштер өлшенеді. Қандай жағдай болмасын, станция тәулік бойы көпжылдық климаттық мәліметтерді жинауға және ауа райы болжамын жасау үшін дерек беріп отырады.
Станцияда кеңес заманынан қалған аспаптар да бар. Қазіргі автоматтандырылған станция (АМС) жұмыс істесе де, мамандар деректерді өткен ғасыр құрылғыларымен салыстырып отырады. Тәжірибе көрсеткендей, ескі аспаптар әлі пайдаға асып тұр.
Анеморумбометр желдің бағыты мен жылдамдығын өлшейді.
БРС-1М барометрі ауа қысымын анықтайды.
«Бұл – ескі үлгі болғанымен, дәлдігі жоғары. Біз екі аспаптың көрсеткіштерін салыстырып отырамыз. Айырмашылық өте аз. Бұдан да ескі әрі көлемді нұсқалары болған», – дейді «Нұр-Сұлтан» метеостанциясының басшысы Айна Райымбекова.
Айна Райымбекова – тәжірибелі маман. Ол Ташкент қаласында «Метеорология» мамандығы бойынша білім алған. 2012 жылдан бері осы станцияда жұмыс істейді.
АМС ауа температурасы, жел жылдамдығы, ылғалдылық, қысым, жауын-шашын және желдің екпіні туралы деректерді әр минут сайын жаңартып көрсетеді. Желдің ең жоғары жылдамдығы сағат сайын тіркеледі.
Құрылыс компаниялары – метеостанцияның тұрақты тұтынушылары. Олар дауылды ескертулерді жеке түрде алады. Қатты ыстық, аяз немесе екпінді жел туралы мәлімет алдымен құрылысшыларға жеткізіледі. Сол деректерге сүйеніп, олар жұмыстың қауіпті не қауіпсіз екенін бағалайды.
Қар өлшегіш сызғыштар қар төбелерінің биіктігін анықтайды
Автоматты және дәстүрлі бағандар желдің бағыты мен жылдамдығын анықтайды
Ауа температурасын өлшейтін психрометрлік қорапша.
Зумерлер: «2017 жылды қайтарыңдар» деп айқайға салса, синоптиктер «Тек 1893 жыл қайталанбаса екен» деп күбірлейді. Өйткені, сол жылы қаңтарда Астанада абсолютті ең төмен температура тіркелген – минус 51,6 градус. Бұрын қыс түгілі жаз мезгілі де суық болған. 1936 жылы шілдеде ауа температурасы 2,3 градусты көрсеткен.
Жер беті термометрлері топырақ бетінің температурасын көрсетеді, ал қыста қар бетінің температурасын өлшейді.
Тереңдік термометрлері ауыл шаруашылығы үшін маңызды мәлімет береді. Олар 20, 40, 80 см және 1,6 м тереңдікте орналасқан. Мерзлотомер топырақтың қату деңгейін көрсетеді. Аграрлық сала өкілдері бұл мәліметтерді көктем, жаз және күзде жиі сұратады. Қыс кезінде топырақ температурасы тәулігіне бір рет өлшенеді.
Жауын-шашын мөлшерін анықтайтын негізгі құрал – жауын өлшегіш шелек. Көрсеткіштер күн сайын таңертең 9:00-де және кешкі 20:00-де тіркеледі.
Тарихи жазбаларда жауын-шашын мүлдем болмаған айлар да кездеседі: 1902 жылдың наурызы және 1963 жылдың сәуірі. Тіпті 1932 жылы қатарынан екі ай – қаңтар және ақпанда – ешқандай жауын-шашын болмаған ерекше жағдай тіркелген.
Ауаның ластануын өлшеу үшін орнатылған торлы мата әр бес күн сайын ауыстырылып, Алматыдағы экологтарға жіберіледі. Олар жауын-шашын құрамын және ауадағы шаң бөлшектерін зерттейді.
Көктайғақ өлшегіш құрал. Аты айтып тұрғандай, көктайғақ деңгейін өлшейді. Көбіне қыста белсенді пайдаланылады.
Темірлан Құсбаев
Фото: Рамазан Сергазиев
BM.KZ