Шымкент. 25 шілде. BM.KZ. /Әсел Мәдәліқызы/ – Себебі, саудагерлердің айтуынша, оңтүстік өңірдегі еттің басым бөлігі экспортқа шығарылған.
Шымкентте сиыр еті таңсық тағамға айналып барады. Өйткені соңғы аптада базарларда саудаланатын еттің келісі 5000 теңгеге жуықтаған.
Жергілікті саудагер Шаһизат Омарова еттің бағасы 2024 жылдың соңында көтеріле бастағанын айтады. Бұған дейін қаланы етпен қамтамасыз етіп келген мал бордақылаушылар енді өнімді көптеп шетелге шығара бастаған. Салдарынан отандық нарықтағы ет бағасы да көтерілген көрінеді.
«Басында көтерме бағада 2200 теңгеден келетін ет бағасы 3 жарым мыңға көтеріліп кетті. Біз мысалы 2200 теңгеден алып, 2400-ден сатсақ, келесі әкелгенде 2800 теңгеге көтеріліп кетті. Солай-солай үстінен қосып, қымбаттатып жіберді. Себебі Иран, Өзбекстан сияқты ет қымбат елдерге экспортқа жіберіп жатыр. Ол өзіміздің тұрғындарға қиын. Себебі ет өзімізде болып тұрып, адамдар қымбатқа ет жеуі ақылға сыймайды», — дейді сатушы Шаһизат Омарова.
Оның сөзінше, қымбатшылық зейнеткерлер мен көпбалалы отбасыларға ауыр соғып жатыр. Бұған дейін келілеп ет алатын тұтынушылар саны соңғы кезде күрт азайған. Олар енді арзанырақ тауық етін сатып алуға көшкен көрінеді.
«Бәрімізге белгілі қарапайым халықтың айлығы 250 мың теңгеден аспайды. Ал зейнеткерлер ең көп дегенде 100-120 мың теңге зейнетақы алады. Шымкентте көбі көпбалалы отбасы, балаларын асырау үшін бұл ақшаны 1 айға жеткізу керек. Сондықтан 10 жылдап қатып тұрған тауық етін алуға мәжбүр. Оның құнары жоқ, денсаулыққа зиян. Бірақ амал жоқ қой. Өзіміз арзан сатуға көтерме бағада 3000-3500 теңгеге ет таппай жатырмыз», — деген арызын да жеткізді саудагер.
Саудагерлер өнімнің көп бөлігі шетелге шығарылған соң тіпті қалада өздері сататын ет те таппай қалатын көрінеді. Ал қала тұрғындары баға қанша көтерілсе де етті жемей жүре алмайтындарын жеткізді.
«Базарда қымбат. Қонық күтетініміз бар. Бізге ет тамақ жемей жүру мүмкін емес. Сондықтан арасында аз-аздан сатып аламыз. Ал көп керек кезде, жіліктеп сатып аламыз», — дейді қала тұрғыны Жансая Мұхат.
«Мен базарға көп бармаймын. Алдын ет керек болып 2 келідей ғана алдым-ау. Соның өзі 10 мың теңгедей болды. Ондай шығып кетеді деп ойламағанмын. Бар ақшамды төлеп кеттім», — дейді қала тұрғыны Айкен Назарова.
«Бұрын қойдың еті арзан еді. Соны алатынбыз. Ол да бірден қымбаттап кетті. Енді сиыр еті де қымбаттап кетті. Тек базардан қойдың өзін сатып аламыз ба, білмеймін? Бірақ үлкен қойлардың өзі 100 мың теңге деп естідім. Бірнеше отбасы бөліп сатып алмасақ, ол да қиындау сияқты. Қарапайым халықты ойлап жатқан ешкім жоқ», — дейді қала тұрғыны Дәулетбек Төртбаев.
Күнделікті тұрғындар тұтынатын тағамдар сатумен айналысатын қоғамдық тамақтану орындары да ірі қара етінің көтерме бағасы қымбаттағанын айтады. Сондықтан әр тамақ үстіне 100 теңгеден қосып, бағасын өзгертіп отыратын көрінеді.
«Былтыр жылдың соңында еттің келісін 3200 теңгеден алатын едік. Қазір 3900 теңгеден келіп жатыр. Бірақ біз 2-3 келі деп алмаймыз. Бүтін сиырдың етін аламыз. Сондықтан сәл базардан арзандау. Ет қымбат келген сайын тамақтардың бағасын 50-100 теңгеге көтеруге тура кереді. Өйткені тамақтың бағасы өзін ақтамай қалады», — дейді кәсіпкер Гүлнұр Сандыбаева.
Ал сарапшы Кирилл Павлов ет бағасының қымбаттауын шөптің ерте қурап кетуімен байланыстырады. Сөзінше шілде айының басында оңтүстік өңірдегі шаруалар жайылымдықта шөп қалмағанын айтып арызданған.
«Оңтүстікте жаз қатты ыстық болып жатыр. Естуімша 14 %-дай шөп кеуіп кеткен. Бұл шілденің басында еді. Қазір шығын одан да көп шығар. Елімізде жас мал Солтүстікте өсіріліп, бордақылау оңтүстікте өтеді. Солай елді мал етімен қамтамасыз ету ыңғайлы еді. Енді оңтүстікте мал азығы жоқ. Оны басқа аймақтардан тасып әкелу одан сайын қымбаттатып жатыр», — дейді аграрлық сала сарапшысы Кирилл Павлов.
Жауаптылар да мал азығы қымбаттауы еттің құнына әсер еткенін жасырмады. Бірақ нарық бағасын тұрақтандыру үшін сиыр етін экспорттау уақытша тоқтағанын айтады ҚР Сауда және интеграция министрлігінің баспасөз қызметі.
«Шымкенттегі базарларға еттің негізгі бөлігі Түркістан облысынан, соның ішінде Қарабұлақ ауылынан жеткізіледі. Айта кету керек, елде ет бағасын тұрақтандыру мақсатында ірі қара мал экспорттауға тыйым салынған. Сонымен қатар, бүгінгі таңда мал азықтары (жүгері, жем қоспалары, шөп) қымбаттады. Бұл сиыр етін өндірудің өзіндік құнын арттырады.
Бағаны тұрақтандыру үшін «айналым схемасы» механизмі аясында сауда желілерімен келісімшарттар жасалып, сиыр еті килограмы 2 590 теңгеден сатылып жатыр», — делінген министрліктің баспасөз қызметі жолдаған жазбада.
Айта кетейік, қазір Шымкент қаласындағы 60 сауда нүктесінде сиыр еті әлеуметтік азық-түлік ретінде төмен бағада сатылып жатыр.
Ал ауыл шаруашылығы саласында эксперт маман алдағы уақытта еліміздің басқа өңірлерінде де еттің бағасы өсетінін жеткізді. Себебі елімізлегі басты мал бордақылаушы аймақтағы қымбатшылық 1-2 айдың ішінде барлық облысқа жетіп үлгереді.